Het paleo-dieet is een voedingspatroon dat moderne, sterk bewerkte producten vervangt door voedsel dat lijkt op wat jagers-verzamelaars aten: veel groenten, fruit, noten, zaden, eieren, vis en vlees. Granen, peulvruchten, zuivel en suikerhoudende dranken worden weggelaten om mogelijke gezondheidsvoordelen en risicofactoren te onderzoeken.
Onderzoekers zien dat een Paleo-achtig eetpatroon op korte termijn vaak leidt tot gewichtsverlies en betere waarden voor bloedsuiker en vetten in het bloed. Tegelijkertijd wijzen voedingsdeskundigen op risico’s, zoals tekorten aan jodium en calcium, een hogere prijs en het ontbreken van lange-termijnstudies. Het stenen tijdperk lijkt daarmee meer een inspiratiebron dan een blauwdruk die je één-op-één kunt kopiëren.
Wat is het Paleo-dieet precies?
Van paleolithicum tot populaire dieettrend
De naam Paleo is afgeleid van het paleolithicum, de oude steentijd. In dat lange tijdvak leefden mensen als jagers-verzamelaars: ze verzamelden planten, vruchten, noten en jaagden op dieren. De gedachte achter het Paleo-dieet is dat ons lichaam vooral is aangepast aan dat soort voeding, en minder aan het moderne dieet vol suiker, wit meel en ultrabewerkt eten. Artsen en antropologen beschreven dit idee in de jaren tachtig als een “evolutionaire mismatch” tussen onze genen en onze leefstijl.
In de jaren 2000 werd het concept populair bij een breed publiek, mede door boeken van Loren Cordain, Robb Wolf en Arthur De Vany. Zij koppelden het steentijdperspectief aan fitheid, afvallen en het voorkomen van westerse welvaartsziekten. Hun versies van Paleo hebben allemaal dezelfde kern: veel onbewerkte voeding, geen geraffineerde koolhydraten en een actieve leefstijl met voldoende slaap en weinig chronische stress.
Moderne definities van een Paleo-voedingspatroon
In de wetenschappelijke literatuur wordt een modern Paleo-dieet meestal omschreven als een patroon met veel groenten, fruit, noten, zaden, eieren, vis en niet-bewerkt vlees. Granen, peulvruchten, zuivel, tafelsuiker, frisdranken, plantaardige oliën uit zaden en kant-en-klare producten worden vermeden.
Macronutriëntenverhoudingen liggen doorgaans hoog in eiwit, matig in vet en laag tot matig in koolhydraten. Vergeleken met een doorsnee Westers menu bevat Paleo meestal meer vezels uit groenten en fruit, minder zout en minder toegevoegd suiker. Toch kan het vetgehalte aanzienlijk zijn, vooral als er veel rood vlees en kokosproducten worden gegeten.
Wat eet je wel en niet bij Paleo?
Toegestane voedingsmiddelen
Binnen Paleo staat de herkomst en bewerking van voedsel centraal. Groenten vormen de basis: van bladgroenten tot knollen en kolen. Fruit levert extra koolhydraten, vezels en antioxidanten. Noten en zaden zorgen voor onverzadigde vetzuren, eiwit en micronutriënten als magnesium en zink. Eieren, vis, schelpdieren en vlees leveren eiwit, ijzer, B12 en andere essentiële voedingsstoffen.
Vet komt vooral uit natuurlijke bronnen zoals avocado, olijfolie, noten, zaden en soms kokosolie. In veel Paleo-keukens vervangt kokos- of amandelmeel tarwebloem in pannenkoeken of broodachtige baksels. Sommige mensen gebruiken “Paleorepen” of snacks op basis van noten en gedroogd fruit als snelle energiebron, al verschilt de kwaliteit van deze producten sterk per fabrikant.
Voedingsmiddelen die worden vermeden
Typisch voor Paleo is dat complete productgroepen worden geschrapt. Het gaat om:
- granen zoals tarwe, rogge, gerst, haver en mais
- peulvruchten zoals bonen, linzen en kikkererwten
- zuivelproducten zoals melk, yoghurt, kaas en kwark
- geraffineerde suikers en zoete frisdranken
- ultrabewerkt voedsel, fastfood en snacks
De gedachte is dat deze producten pas op grote schaal in ons menu kwamen na de opkomst van landbouw en veeteelt, en dat ons lichaam daar minder goed op zou zijn ingesteld. Granen en peulvruchten bevatten bovendien antinutriënten zoals fytinezuur, die de opname van mineralen kunnen remmen, al worden die stoffen bij weken, koken en fermenteren deels afgebroken.
Grijze zones: aardappelen, rijst en pseudo-granen
Niet alle Paleo-aanhangers zijn het eens over aardappelen en rijst. Beide zijn zetmeelrijke producten die in klassieke Paleo-lijsten lang buiten de boot vielen, maar sommige moderne varianten laten kleine hoeveelheden witte rijst of aardappel toe, vooral bij sporters die meer koolhydraten gebruiken. Het argument is dat deze bronnen relatief goed verteerbaar zijn en minder antinutriënten bevatten dan veel graansoorten.
Pseudo-granen zoals quinoa en boekweit blijven meestal uitgesloten, ook al zijn ze technisch gezien geen grasachtige granen. Voor wie vooral uit praktische overwegingen minder tarwe en suiker wil eten, zijn deze producten soms een werkbaar compromis, maar vanuit strikt Paleo-perspectief vallen ze buiten de lijntjes.
Kwaliteit en herkomst van voedsel
Een terugkerend motief binnen Paleo is de nadruk op kwaliteit. Idealiter komt vlees van grasgevoerde dieren of wild, vis is bij voorkeur uit duurzame vangst, en groenten worden bij biologische telers of lokaal gekocht. Dit past bij het idee dat dieren in het stenen tijdperk geen industrieel krachtvoer kregen en planten niet met synthetische pesticiden werden bespoten.
In de praktijk maakt die kwaliteitskeuze het dieet duurder. Ook vraagt het tijd om etiketten te lezen en verse ingrediënten te kopen en te bereiden. Voor mensen die vooral gezonder willen eten zonder strikt dieet is het vaak haalbaar om wél te kiezen voor minder bewerkte producten, maar niet voor de strengste versie van Paleo.
Hoe sterk is het stenen-tijdperkargument?
De evolutionaire mismatch-hypothese
Het theoretische fundament van Paleo is de gedachte dat de menselijke genetische opmaak nauwelijks is veranderd sinds de steentijd. Volgens deze redenering is ons lichaam optimaal afgestemd op voedsel uit die periode, terwijl granen, suiker en industriële vetten pas heel laat zijn toegevoegd. Dit idee, de “evolutionaire discordantiehypothese”, werd invloedrijk in de medische literatuur over westerse welvaartsziekten.
Het klopt dat onze soort lange tijd leefde als jager-verzamelaar en dat veel moderne ziekten – zoals type 2-diabetes en hart- en vaatziekten – samenhangen met een energierijk, vezelarm en sterk bewerkt voedingspatroon. Toch is de conclusie dat er één ideaal “oerdieet” bestond te simpel. Antropologen laten zien dat traditionele jagers-verzamelaarsdiëten juist enorm uiteenliepen, van bijna volledig plantaardig tot sterk dierlijk, afhankelijk van klimaat en beschikbaarheid van voedsel.
Menselijke evolutie na de steentijd
Genetisch onderzoek maakt duidelijk dat mensen ook ná de opkomst van landbouw verder zijn geëvolueerd in reactie op voeding. Een bekend voorbeeld is lactasepersistentie: in populaties met een lange geschiedenis van veeteelt bleven veel volwassenen het enzym lactase produceren, waardoor ze melk konden verteren. In andere regio’s, waar zuivel nooit belangrijk werd, is dit gen veel minder frequent.
Een tweede voorbeeld is het aantal kopieën van het amylase-gen, dat speekselamylase produceert en zetmeel in de mond afbreekt. Populaties met een traditioneel zetmeelrijk dieet, zoals wortel- en knolgewassen of granen, hebben gemiddeld meer kopieën van dit gen. Dit wijst op een adaptatie aan koolhydraatrijke voeding in relatief recente evolutionaire tijd.
Deze bevindingen ondermijnen het zwart-witbeeld dat ons lichaam “niet is gemaakt voor” granen of zuivel. Eerder lijkt het erop dat mensen zich herhaaldelijk hebben aangepast aan nieuwe voedselbronnen, en dat er meerdere wegen zijn naar een gezond voedingspatroon.
Wat aten jagers-verzamelaars werkelijk?
Studies naar moderne jagers-verzamelaars, zoals de Hadza in Tanzania, tonen dat hun voeding vaak veel meer koolhydraten bevat dan populaire Paleo-boeken doen vermoeden. Honing, knollen en wilde granen leveren er een aanzienlijk deel van de energie-inname. In koelere streken verschuift het aandeel dierlijke producten omhoog. Het beeld is dus eerder dat van een flexibele omnivoor dan van een universeel vleesrijk dieet. (PubMed)
Voorstanders van Paleo grijpen deze variatie soms aan om het dieet minder strikt te maken, terwijl critici benadrukken dat het steentijdargument onvoldoende precies is om concrete productlijsten te rechtvaardigen. Wat vrijwel iedereen wel onderschrijft, is dat echte, minimaal bewerkte voeding gunstiger is dan een menu dat vooral bestaat uit frisdrank, witbrood, snacks en fastfood.
Wat zegt onderzoek over het Paleo-dieet en gezondheid?
Gewicht en lichaamssamenstelling
In interventiestudies vallen mensen op een Paleo-dieet gemiddeld af, zelfs zonder strikte caloriebeperking. Een systematische review van verschillende populaire diëten vond dat deelnemers op Paleo na zes tot twaalf maanden rond de tien procent van hun lichaamsgewicht kwijt konden zijn, al waren de groepen klein en de begeleiding intensief.
Een deel van dit effect komt simpelweg doordat sterk bewerkte en energiedichte producten worden vervangen door groenten, fruit en eiwitrijke voeding, die beter verzadigt. Minder “lege calorieën” uit koek, snoep en frisdrank maakt het vanzelf gemakkelijker om in een licht energietekort te blijven. Het is dus moeilijk om te zeggen hoeveel van het voordeel specifiek aan Paleo ligt, en hoeveel te maken heeft met algemene principes van gezonde voeding.
Bloedsuiker en type 2-diabetes
Een paar kleine maar goed uitgevoerde studies hebben mensen met type 2-diabetes of metabool syndroom een Paleo-achtig dieet laten volgen en dat vergeleken met een klassieke diabetes- of richtlijndieet. In een veel geciteerde trial bij patiënten met type 2-diabetes daalden nuchtere bloedsuiker, HbA1c, bloeddruk en triglyceriden sterker in de Paleo-groep dan in de controlegroep, terwijl deelnemers ook meer gewicht verloren.
Een recent overzicht van onderzoeken bij mensen met diabetes bevestigt dat een Paleo-achtige voeding op korte termijn gunstig kan zijn voor bloedsuiker en vetprofiel, maar benadrukt dat de aantallen deelnemers klein zijn en de interventies hooguit enkele maanden tot jaren duren. Er zijn geen grote langlopende studies die laten zien dat mensen met dit dieet minder complicaties of sterfte hebben.
Hart- en vaatziekten en sterfte
Een systematische review en meta-analyse van gerandomiseerde onderzoeken vond dat een Paleo-dieet op korte termijn leidt tot verlaging van lichaamsgewicht, tailleomtrek, bloeddruk en triglyceriden, en soms tot een stijging van HDL-cholesterol. Tegelijkertijd is er zorg dat sommige versies relatief rijk zijn aan verzadigd vet uit rood vlees en kokosvet.
In een groot Amerikaans cohortonderzoek werd een “Paleo-score” berekend op basis van voedingsvragenlijsten. Mensen met een hogere Paleo-score bleken een lager risico te hebben op overlijden door alle oorzaken en specifiek door hart- en vaatziekten, al gold dat vooral wanneer het patroon ook veel plantaardige elementen en weinig rood vlees bevatte. Observatiestudies kunnen echter niet bewijzen dat Paleo zelf de oorzaak is; mensen met een hoge score leefden vaak ook op andere vlakken gezonder.
Opvallend is dat de American Heart Association in een recente wetenschappelijke verklaring concludeerde dat Paleo en ketogene diëten het minst goed aansluiten bij hun richtlijnen voor hart-gezonde voeding. De nadruk op onbewerkte voeding en noten wordt positief gewaardeerd, maar het schrappen van volkoren granen en peulvruchten, en het soms hoge aandeel verzadigd vet, passen minder bij het ideale preventieprofiel.
Darmen, ontsteking en sportprestaties
Een aantal kleine studies en meta-analyses keek naar de invloed van Paleo op markers van ontsteking, bloeddruk en fysieke prestaties. Er zijn aanwijzingen dat ontstekingsmarkers in het bloed dalen en dat bloeddruk verbetert, vooral bij mensen met overgewicht of metabool syndroom. Andere onderzoeken bij sporters laten zien dat een strikt Paleo-dieet niet duidelijk betere prestaties oplevert dan andere, goed samengestelde sportdiëten.
Voor de darmgezondheid lijkt vooral het vezelgehalte uit groenten, fruit en noten te tellen. Wie weinig groente eet en veel vlees, mist al snel fermenteerbare vezels die gunstig zijn voor het microbioom. In dat opzicht is een “groente-rijke” variant waarschijnlijk gunstiger dan een vleesgecentreerde.
Mogelijke risico’s en tekorten bij een Paleo-dieet
Jodium, calcium en vitamine D
Doordat zuivel, brood en gejodeerd tafelzout worden beperkt of geschrapt, kan een strikt Paleo-dieet leiden tot een lage inname van jodium en calcium. In een twee jaar durende gerandomiseerde studie bij postmenopauzale vrouwen die een Paleolithisch type dieet volgden, nam de jodiumstatus meetbaar af vergeleken met vrouwen op een meer traditionele richtlijnvoeding.
Ook grote publieke kennisbronnen over voeding wijzen erop dat uitsluiting van zuivel en verrijkte graanproducten het risico verhoogt op tekorten aan calcium, vitamine D en bepaalde B-vitaminen, tenzij mensen deze stoffen bewust uit andere bronnen halen of zo nodig supplementen gebruiken.
Vezels, peulvruchten en volkorengranen
Peulvruchten en volkorengranen zijn in veel voedingsrichtlijnen belangrijke bronnen van vezels, plantaardig eiwit en micronutriënten. Grote cohortstudies tonen dat een hoge inname van volkorengranen samenhangt met een lager risico op hart- en vaatziekten, diabetes en voortijdige sterfte. Een streng Paleo-dieet laat juist deze groepen weg en vervangt ze door groente, noten en soms extra vlees.
Wie toch graag binnen een Paleo-kader wil blijven, kan focussen op veel verschillende groenten, knollen en fruitsoorten, en eventueel een wat ruimere interpretatie kiezen waarin bijvoorbeeld boekweit of quinoa incidenteel een plaats krijgt. Vanuit strikt steentijdperspectief is dat minder consequent, maar nutrioneel gezien kan het een brug vormen tussen theorie en dagelijkse haalbaarheid.
Kosten, sociale impact en volhouden op lange termijn
Een praktische beperking is de prijs. Biologisch vlees, wild gevangen vis en grote hoeveelheden verse groente en fruit zijn duurder dan veel graanproducten en peulvruchten. Vooral gezinnen met een beperkt budget kunnen moeite hebben om een streng Paleo-dieet langdurig te volgen.
Ook sociaal kan het dieet belastend zijn. Uit eten gaan, bij vrienden aanschuiven of op vakantie ontbijten in een hotel wordt ingewikkelder als brood, yoghurt, pasta en toetjes allemaal buiten de lijntjes vallen. Veel mensen kiezen daarom uiteindelijk voor een gematigde versie: minder ultrabewerkt eten en suiker, meer onbewerkte producten, maar niet het schrappen van hele productgroepen in alle situaties.
Zo kan een dag op Paleo eruitzien
Ontbijt zonder brood
Een klassiek Paleo-ontbijt bevat vaak eieren, bijvoorbeeld roerei met groenten en wat avocado. Wie liever licht eet, kiest voor een schaaltje met bessen, noten en wat kokosvlokken. Koffie en thee zijn toegestaan, zolang er geen suiker of melk aan wordt toegevoegd; soms wordt koffie gemengd met kokosolie of boter, al is dat niet voor iedereen nodig of wenselijk.
Lunch en diner: veel groente, eiwit als basis
Een typische lunch is een grote salade met gemengde groenten, komkommer, paprika, kruiden, olijfolie en een portie kip, zalm of peulvruchtvrije tonijnsalade. Voor het avondeten liggen groentegerechten met vlees of vis voor de hand: geroosterde groenten uit de oven met zalm, of een stoofschotel van rundvlees met wortel en pastinaak. Kruiden, specerijen en citrusvruchten geven variatie in smaak.
Wie sport of fysiek zwaar werk doet, gebruikt bij Paleo vaak extra koolhydraten uit zoete aardappel, pompoen of fruit om energie aan te vullen. Zo blijft het dieet vol te houden zonder extreme vermoeidheid.
Tussendoortjes en desserts
Tussendoor kiezen veel mensen voor een handje ongezouten noten, stukjes wortel of paprika, of een stuk fruit. Er bestaan talloze recepten voor “Paleo-snacks”, maar sommige daarvan lijken sterk op gewone koekjes of repen en zijn rijk aan dadels of honing. In zulke gevallen gaat het gezondheidsvoordeel ten opzichte van gewone zoetigheid deels verloren. Een simpel stuk fruit of een zelfgemaakte notenmix voldoet vaak net zo goed.
Voor wie is het Paleo-dieet geschikt – en voor wie minder?
Mogelijke doelgroepen
Een goed doordachte Paleo-variant kan zinvol zijn voor mensen die veel ultrabewerkt eten gebruiken, gewicht willen verliezen of hun bloedsuiker beter willen reguleren. Vooral bij overgewicht, prediabetes of een vroege fase van type 2-diabetes laten studies duidelijke verbeteringen zien in gewicht, tailleomvang en glucoseregulatie, al zijn ze kleinschalig.
Mensen met coeliakie of uitgesproken glutenintolerantie ervaren soms dat een glutenvrij, Paleo-achtig eetpatroon hun klachten vermindert, omdat een groot deel van de “verborgen” glutenbronnen uit het menu verdwijnt. Ook wie simpelweg beter wil leren koken met onbewerkte producten kan inspiratie halen uit Paleo-recepten zonder direct alle regels over te nemen.
Groepen die extra voorzichtig moeten zijn
Voor kinderen, jongeren in de groei, zwangere vrouwen en mensen met een verhoogd risico op botontkalking vraagt een strikt Paleo-dieet extra aandacht. Zonder zuivel en verrijkte graanproducten is het lastiger om voldoende calcium, vitamine D en soms jodium binnen te krijgen. In zulke gevallen is het verstandig om een diëtist of arts mee te laten kijken en te controleren of het voedingspatroon compleet is.
Ook voor mensen met nierproblemen of een verhoogde kans op hart- en vaatziekten kan een zeer eiwit- en vleesrijk dieet onwenselijk zijn. Hier sluit een meer plantaardig gericht patroon, zoals het Mediterrane dieet, vaak beter aan op bestaande richtlijnen van organisaties zoals de American Heart Association.
Conclusie
Het Paleo-dieet is meer dan een nostalgische terugblik op het stenen tijdperk. Het is een modern voedingspatroon dat sterk inzet op onbewerkte producten, veel groenten, fruit, noten, vis en vlees, en dat bewuste keuzes vraagt over kwaliteit en herkomst. Onderzoek laat zien dat mensen hiermee vaak afvallen en hun bloedsuiker en bloedvetten verbeteren, vooral wanneer ze overstappen vanuit een zeer bewerkt Westers eetpatroon.
Tegelijkertijd combineren de strengste varianten van Paleo deze voordelen met reële risico’s, zoals tekorten aan jodium en calcium en het uitsluiten van productgroepen die in andere studies juist gunstig naar voren komen, zoals volkorengranen en peulvruchten. Grote gezondheidsorganisaties plaatsen het dieet daarom niet bovenaan hun aanbevelingen, al zien zij wél waarde in de nadruk op veel groente, weinig toegevoegd suiker en minder ultrabewerkt eten.
Voor veel mensen zal een “Paleo-geïnspireerd” patroon – rijk aan echte, minimaal bewerkte voeding, maar zonder rigide taboes – praktischer zijn dan een streng oerdieet. Wie toch een volledig Paleo-dieet overweegt, doet er goed aan zijn persoonlijke situatie met een deskundige te bespreken en gericht te letten op cruciale nutriënten zoals jodium, calcium, vitamine D en B-vitaminen. Zo wordt het stenen tijdperk eerder een nuttige gids dan een keurslijf.
Bronnen en meer informatie
- Eaton, S. B., & Konner, M. (1985). Paleolithic Nutrition: A Consideration of Its Nature and Current Implications. The New England Journal of Medicine, 312(5), 283–289. DOI 10.1056/NEJM198501313120505.
- Eaton, S. B., Konner, M., & Shostak, M. (1988). Stone Agers in the Fast Lane: Chronic Degenerative Diseases in Evolutionary Perspective. American Journal of Medicine, 84(4), 739–749. DOI 10.1016/0002-9343(88)90113-1.
- Konner, M., & Eaton, S. B. (2010). Paleolithic Nutrition: Twenty-Five Years Later. Nutrition in Clinical Practice, 25(6), 594–602. DOI 10.1177/0884533610385702.
- Cordain, L. (2003). The Paleo Diet: Lose Weight and Get Healthy by Eating the Food You Were Designed to Eat. John Wiley & Sons. ISBN 9780471267553.
- Wolf, R. (2010). The Paleo Solution: The Original Human Diet. Victory Belt Publishing. ISBN 9780982565841.
- De Vany, A. (2011). The New Evolution Diet: What Our Paleolithic Ancestors Can Teach Us about Weight Loss, Fitness, and Aging. Rodale Books. ISBN 9781609613761.
- Jönsson, T., Granfeldt, Y., Ahren, B., Branell, U.-C., Pålsson, G., Hansson, A. et al. (2009). Beneficial Effects of a Paleolithic Diet on Cardiovascular Risk Factors in Type 2 Diabetes: A Randomized Cross-over Pilot Study. Cardiovascular Diabetology, 8(35). DOI 10.1186/1475-2840-8-35.
- Klonoff, D. C. (2009). The Beneficial Effects of a Paleolithic Diet on Type 2 Diabetes and Other Risk Factors for Cardiovascular Disease. Journal of Diabetes Science and Technology, 3(6), 1229–1232. S2CID 2787021.
- Ghaedi, E., Mohammadi, H., Mohammadi, M., et al. (2019). Effects of a Paleolithic Diet on Cardiovascular Disease Risk Factors: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Advances in Nutrition, 10(4), 634–646. DOI 10.1093/advances/nmz007.
- Frączek, B., Pięta, A., Burda, A., Mazur-Kurach, P., & Tyrała, F. (2021). Paleolithic Diet—Effect on the Health Status and Performance of Athletes. Nutrients, 13(3), 1019. DOI 10.3390/nu13031019.
- Manousou, S., Stål, M., Larsson, C., et al. (2017). A Paleolithic-type Diet Results in Iodine Deficiency: A 2-year Randomized Trial in Postmenopausal Obese Women. European Journal of Clinical Nutrition, 72(1), 124–129. DOI 10.1038/ejcn.2017.134.
- Whalen, K. A., Judd, S., McCullough, M. L., et al. (2017). Paleolithic and Mediterranean Diet Pattern Scores Are Inversely Associated with All-Cause and Cause-Specific Mortality in Adults. Journal of Nutrition, 147(4), 612–620. DOI 10.3945/jn.116.241919.
- Whalen, K. A., Judd, S., McCullough, M. L., et al. (2016). Paleolithic and Mediterranean Diet Pattern Scores Are Inversely Associated with Biomarkers of Inflammation and Oxidative Balance in Adults. Journal of Nutrition, 146(6), 1217–1226. DOI 10.3945/jn.115.224048.
- Gardner, C. D., Vadiveloo, M. K., Petersen, K. S., et al. (2023). Popular Dietary Patterns: Alignment With American Heart Association 2021 Dietary Guidance: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation, 147(22), 1715–1730. DOI 10.1161/CIR.0000000000001146.
- Perry, G. H., Dominy, N. J., Claw, K. G., et al. (2007). Diet and the Evolution of Human Amylase Gene Copy Number Variation. Nature Genetics, 39(10), 1256–1260. DOI 10.1038/ng2123.
- Gerbault, P., Liebert, A., Itan, Y., et al. (2011). Evolution of Lactase Persistence: An Example of Human Niche Construction. Philosophical Transactions of the Royal Society B, 366(1566), 863–877. DOI 10.1098/rstb.2010.0268.
- Zazpe, I., Moreno-Galarraga, L., & Martínez-González, M. A. (2021). Scoping Review of Paleolithic Dietary Patterns: A Definition Proposal. Nutrition Research Reviews, 34(1), 1–17. DOI 10.1017/S0954422420000150.
- Challa, H. J., Gurram, P. R., & Sontineni, S. P. (2024). Paleolithic Diet. In StatPearls. StatPearls Publishing. ISBN 9781945251245.
- Harvard T.H. Chan School of Public Health. (2017). Diet Review: Paleo Diet for Weight Loss. The Nutrition Source. ISSN 2164-5004.
- UC Davis Department of Nutrition. (2018). The Paleo Diet. Nutrition & Health Info Sheet. ISSN 2576-7726.
